Çevresel Sinir Sistemi Yapısı ve Görevleri

Çevresel sinir sistemi (ÇSS), beyin ve omurilik haricindeki sinirler ve gangliyondan oluşur. Bu sinirlerden 12 çifti beyinden, 31 çifti omurilikten çıkarak kollara ayrılır. Beyinden çıkan sinirler baştaki duyu organları, kaslar ve salgı bezleri ile bağlantılıdır. Bunlarda vagus siniri iç organlarla bağlıdır.

ÇSS’nin ana işlevi, merkezi sinir sistemi (MSS) ile organ ve uzuvlar arasındaki iletişimi (bağlantıyı) sağlamaktır. Omurga ve kafatası gibi kemiklerle veya kan-beyin bariyeri ile korunan MSS’nin aksine ÇSS’nin koruması yoktur. Bu yüzden toksinler ve mekaniksel hasarlara maruz kalabilir. Çevresel sinir sistemi, somatik sinir sistemi ve otonom sinir sistemine ayrılır. Bazı yazılı medyada bunlara duyu sistemi de dahil edilir. Ayrıca ÇSS, sinir sisteminin bir bölümünü oluşturur.

Optik (Optic) olarak adlandırılan II. kraniyal sinir hariç diğer kraniyal sinirler ÇSS’nin bir bölümünü oluşturur. İkinci kraniyal sinir, tam bir çevresel sinir değildir, fakat ara beynin bir parçasıdır. Kraniyal sinir gangliyonu MSS’de başlar. Bununla birlikte geri kalan onbir kraniyal sinir aksonları beyne uzanır. Bu yüzden bunlar ÇSS’nin bir bölümüdür.

Sinirleri telefon kablolarına benzetebiliriz. Sinirler vücudumuzdan aldıkları mesajları beyne taşır. Vücudun içinde veya çevrede meydana gelen ve vücutta belirli bir tepkiye sebep olan fiziksel, kimyasal veya biyolojik etkilere uyarı denir. Uyarılar duyularımızda bulunan özel hücrelerle alınır. Alınan uyarı, sinirlerle merkezi sinir sistemine taşınır. Uyarılar sinir hücrelerinde kimyasal veya elektriksel değişikliğe yol açar. Bu değişikliğe uyartı mesajı denir. Uyartı mesajı merkezi sinir sistemine iletilir. Mesaj için oluşan cevap kaslara, organlara ve salgı bezlerine sinirler ile iletilir. Uyartı mesajı beyinde değerlendirilir ve uyarıya karşı bir cevap oluşur. Oluşan cevap yine sinirlerle organ veya yapılara iletilerek uyarıya tepki verir.

Belirli sinirler ve pleksi

Beyinsapından başlayan oniki kraniyal sinirden onu, bazı istisnalar olsa bile başın anatomik yapısının işlevlerinin (fonksiyonlarının) ana kontrolünü sağlar. I ve II. kraniyal sinirler, sırasıyla beynin önüne ve göz sinir ucu olan talamusa uzanır ve bu yüzden tam kraniyal sinir olarak dikkate alınmazlar. CN X , göğüs ve karındaki iç organ duyu bilgisini alırken, CN XI , sinirli donatılan sternocleidomastoid kas ve trapezius kaslarını uyarır. Bunun için, hangisinin başta olduğuna bakmaz. Spinal sinirler, omurilikten başlar. Vücutun diğer işlevlerini kontrol eder. İnsanda 31 çift spinal sinir bulunur: 8 servikal, 12 thoracic, 5 lumbar, 5 sakral ve 1 coccygeal. Servikal bölgedeki spinal sinir köklerinde ilgili vertebrae’e yukarıdan ortaya çıkar. Örneğin kafatası ile 1. servikal vertebrae arasındaki sinir kökü C1 spinal sinir olarak adlandırılır. Thoracic bölgeden coccygeal bölgeye kadar olan spinal sinir köklerinde ilgili vertebrae’e aşağıdan ortaya çıkar. C7 ile T1 arasındaki spinal sinir kökünü adlandırırken bunun bir problem oluşturabileceğine unutulmamalıdır. Bu yüzden T1, C8 olarak adlandırılır. Lumbar ve sakral bölgesindeki spinal sinir kökleri değişmez kese içinde ve L2 kademesinden aşağı doğru dolaşır.

Somatik sinir sistemi

  1.  İstemli faaliyetlerin yürütülmesini sağlar
  2.  Beyin ve omurilikten çıkan sinir çiftleridir
  3.  Bunlar duyu ve motor nöronlarını taşırlar, bazı sinirlerde sadece motor bazısında sadece duyu bazısında ise karma nöronlar taşınır
  4.  Çapları büyüktür
  5.  Miyelin kını taşırlar
  6.  İletimleri hızlıdır
  7.  İşlevlerini kaybettiklerinde ilgili kaslar görevlerini yapamaz ve atrofiye uğrar(Körelir)
  8.  Merkezi sinir sistemi ile hedef organ arasında tek nöron bulunur
  9.  İmpuls oluşumu ve engellenmesi merkezi sinir sistemi tarafından kontrol edilir

Otonom sinir sistemi

  1.  İstem dışı çalışan yapı ve iç organların denetimini sağlarlar
  2.  Yalnız motor nöronlardan oluşur
  3.  Merkezi sinir sistemi ile hedef organ arasında ganglionlarla bağlantılı iki nöron görev alır
  4.  Preganglionik nöronlar miyelinli postganglionik nöronlar ise miyelinsizdir
  5.  Çapları küçüktür
  6.  İleti hızları azdır
  7.  İşlevlerini kaybettiklerinde hedef yapı çalışmasını durdurmaz ancak işlevlerin düzenlenmesinde bozukluklar görülür
  8.  İşlevlerini kaybettiklerinde hedef yapıda gerileme ve atrofi görülmez
  9.  Otonom sistem hedef yapıya sempatik ve parasempatik olmak üzere iki zıt özellikte sinir gönderir
  10.  İmpuls oluşumu ve engellenmesi hem merkezi sinir sisteminde hemde ara ganglionlarda gerçekleşir
Bu Yazıyı Paylaş! Google+!

Kategori: Eğitim - 24 viewsYorum Yazın

Selçuk Gönültaş

DMCA.com Protection Status