Kurtuluş Savaşında Hangi Savaşlar Yapıldı

Kurtuluş Savaşında Hangi Savaşlar Yapıldı

I.İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921)

Yunanlılar, yeni kurulan düzenli ordunun Çerkez Ethem’le uğraşmasından yararlanmak istediler. Düzenli ordu güçlenmeden onu yok etmek, Eskişehir ve Ankara’yı alarak TBMM’yi dağıtmak üzere 9 – 10 Ocak 1919’da İnönü mevzilerine saldırdılar. Ancak yenilerek geri çekildiler.

Nedenleri:

Yunanistan’in; taarruzu devam ettirerek İngiliz Hükümeti’nden yardım sağlamayı,

Çerkez Ethem Ayaklanmasi’ndan faydalanmayi,

Eskisehir’i alarak demiryollarinin önemli noktalarini kontrol altina almayi,

Sevr Baris Anlasmasi’ni TBMM’ye kabul ettirmeyi istemesi.

Gelişimi:

Yunanlar, Çerkez Ethem’in isyanindan faydalanarak Eskisehir’e ilerlemeye baslamistir.

Ismet Bey, ordusunu Çerkez Ethem’in karsisindan çekerek Yunanlar’la çarpismaya baslamistir.

Yunanistan geri çekilmek zorunda kalmistir.

Sonuçları:

Düzenli Ordu’nun ilk zaferidir.

Halkin Düzenli Ordu’ya güveni artmistir.

Milletin zafere olan inanci güç kazanmistir.

Ismet Pasa generallige yükselmistir.

Çerkez Ethem Isyani bastirilmistir.

Zafer sonrasi Afganistan Hükümeti ile Dostluk ve Yardimlasma, Rusya ile de Moskova Antlasmasi imzalanmistir.

Ilk anayasa olan Teskilât-i Esâsiye kabul edilmistir (20 Ocak 1921).

Istiklâl Marsi kabul edilmistir (12 Mart 1921).

Itilaf Devletleri yenilgi karsisinda, durumu görüsmek üzere Londra’da bir konferans düzenlemislerdir.

Londra Konferansı (23 Subat-12 Mart 1921)

Nedenleri:

1.Ingilizler’in, Rusya’nin TBMM ile Moskova’daki görüsmelerinden rahatsiz olmalari.

2.Ingilizler’in Musul ve Kerkük’te direnisle karsilasmasi.

3.Ingilizler’e karsi Revandiz’de ayaklanma çikmasi.

4.I.Inönü Savasi sonucunun Itilaf Devletleri arasinda görüs ayriligina neden olmasi.

5.Fransizlar’in Güney Dogu Anadolu’da büyük bir direnisle karsilasmasi.

6.Italyanlar’in isgal planlarindan memnun olmamasi

Gelişimi:

Itilaf Devletleri Istanbul Hükümeti’ni konferansa davet etmistir.

M.Kemal veya onun gönderdigi birinin Istanbul Hükümeti’nin yaninda gelmesini istemislerdir.

Itilaf Devletleri Bu hareketleriyle, TBMM’yi tanimadiklarini göstermislerdir.

Istanbul ve Ankara anlasamadiklarindan Londra Konferansi’na iki ayri delege göndermislerdir:

Istanbul Hükümeti adina Sadrazam Tevfik Pasa,

Ankara Hükümeti adina Bekir Sami Bey Londra’ya gönderilmistir.

Londra Konferansi; Istanbul Hükümeti, TBMM Hükümeti, Ingiltere, Fransa, Italya, Yunanistan arasinda gerçeklesmistir.

Istanbul Hükümeti’ni temsil eden Tevfik Pasa, söz hakkini TBMM temsilcisine birakmistir.

İtilaf Devletleri şunları teklif etmiştir:

Izmir Türk Devleti’ne iade edilecek, ancak sehirde Yunan güçleri bulunacak.

Izmir’in valisi Hristiyan olacak ve Milletler Cemiyeti tarafindan tayin edilecek.

Dogu Trakya Yunanlar’a kalacak.

Dogu Anadolu’da Ermenistan kurulacak.

Ordunun sayisi arttirilacak, fakat kapitülasyonlar devam edecek.

Sonuçları:

1.Itilaf Devletleri TBMM’yi hukuken tanimistir.

2.Avrupa’da “Türkler barisa yanasmiyorlar” türünde çikan propagandalara engel olunmustur.

3.Sevr Baris Antlasmasi’ndaki bazi maddeler tartisma konusu olmustur.

4.Konferans sonunda TBMM temsilcisi Ingiltere, Fransa, Italya ile ikili anlasmalar yapmistir.

5.Konferansin basarisiz olmasi nedeniyle Yunan saldirisi yeniden baslamis, II.Inönü Savasi gerçeklesmistir.

TBMM-Afganistan Dostluk ve Yardimlasma Antlasmasi

(1 Mart 1921)

Afganistan ile TBMM arasinda imzalanmistir.

Antlasmaya göre:

TBMM Afganistan’in bagimsizligini taniyacak.

Iki taraf da birine saldiri yapildiginda kendine saldiri yapilmis sayacak.

TBMM, Afganistan’a subay ve ögretmen gönderecek.

Önemi:

Ilk kez bir Islam devleti TBMM’yi tanimistir.

Moskova Antlasmasi (16 Mart 1921)

Rusya’da 1917 Bolsevik Ihtilali çikmistir.

Rusya, imzaladigi Brest-Litowsk Antlasmasi ile I.Dünya Savasi’ndan çekilmis ve gizli antlasmalari açiklamistir.

Itilaf Devletleri Rusya’ya karsi birlik olmustur.

TBMM ile Rusya birbirine yakinlasmistir

Antlasmaya göre:

Sovyet Rusya, Misâk-i Millî’yi taniyacak.

Iki taraftan birinin tanimadigi devletlerarasi bir anlasmayi digeri de tanimayacak.

Sovyet Rusya, kapitülasyonlarin kaldirildigini kabul edecek.

Batum, Gürcistan’a iade edilecek.

Iki ülkenin ekonomisini gelistirmek için yeni iktisadî anlasmalar yapilacak.

Karadeniz’e kiyisi olan devletler ile Bogazlar’in ticaret gemilerine açik kalmasi için konferans düzenlenecek.

Önemi:

Sovyet Rusya, Misâk-i Millî’yi ve TBMM’yi taniyan ilk Avrupa devleti olmustur.

Ilk kez büyük bir devlet TBMM’yi tanimistir.

Sovyet Rusya, Sevr Baris Anlasmasi’ni tanimadigini açiklamistir.

Yeni Türk Devleti’nin diplomasi sahasinda kazandigi büyük bir zaferdir.

Her iki ülke de kendilerinden önce imzalanan antlasmalari geçersiz saymistir.

Batum Gürcistan’a, Kars ve çevresi de Türk Devleti’ne ait olmustur.

Dogu sinirimiz büyük ölçüde belirlenmis ve dogu sinirinin güvenligi saglanmistir.

Sakarya Savasi’ndan sonra Kafkas Cumhuriyetleri ile Kars Antlasmasi imzalanmis ve dogu siniri kesinlik kazanmistir (13 Ekim 1921).

Not : Batum, Misâk-i Millî’den verilen ilk tavizdir.

II.Inönü Savasi (23-31 Mart 1921)

Londra Konferansı sonuçsuz kalınca İtilaf Devletleri’nin kışkırtmasıyla Yunanlılar yeniden saldırıya geçtiler. Amaçları Ankara’yı almak, TBMM’yi dağıtıp Sevr Antlaşmasını Türklere zorla kabul ettirmekti. Ancak 27 Mart – 1 Nisan tarihleri arasında yapılan II. İnönü Savaşı’nda yine yenildiler.

Bu savaş Türk halkının TBMM’ye ve düzenli orduya güvenini iyice artırdığı gibi İtalyanların da Anadolu’dan çekilmeye başlamalarında etkili oldu.

Nedenleri:

Londra Konferansi tekliflerinin TBMM tarafindan kabul edilmemesi.

Ingilizler’in Yunanlar’i kiskirtmasi.

Sevr Baris Antlasmasi’nin TBMM’ye kabul ettirilmek istenmesi.

Yunanlar’in düzenli ordunun teskilatlanmasina firsat vermeden Ankara üzerine yürüyerek TBMM’yi dagitmak istemesi.

Gelisimi:

Yunan ordusu Inönü mevkiinde durdurulmustur.

Türk ordusu Aslihan ve Dumlupinar’da çarpismis, birliklerin asiri yorulmasi ve fazla kayip verilmesi ile istenilen sonuç tam olarak alinamamistir.

Bu durum Türk ordusunun tam olarak taarruz gücüne ulasamadigini göstermistir.

Sonuçlari:

Düsman oyalanmis ve Kurtulus Savasi için zaman kazanilmistir

Yunanlar Türk ordusunun gücünü kabul etmistir.

Halkin TBMM’ye olan güveni artmistir.

Itilaf Devletleri’nin Istanbul’daki yüksek komiserleri TBMM ile Yunanistan arasinda taraf olmadiklarini açiklamislardir.

Italyanlar, isgal ettikleri topraklari bosaltmislardir (5 Temmuz 1921).

M.Kemal, zafer sonunda Ismet Pasa’ya; “Siz yalniz düsmani degil, milletin makus talihini de (ters alinyazisini da) yendiniz” diye telgraf çekmistir.

Eskisehir Ve Kütahya Savaşları (10-24 Temmuz 1921)

Yunanlılar II. İnönü yenilgisinden sonra iyice hazırlandılar. Anadolu’ya büyük kuvvetler getirdiler ve 10 – 24 Temmuz 1921’de büyük bir saldırı başlattılar. Henüz iyi hazırlanamamış olan Türk ordusu bu taarruz karşısında geriledi. Mustafa Kemal daha fazla kayıp verilmemesi için ordunun Sakarya’nın doğusuna çekilmesini istedi.

Bu olay mecliste sert tartışmalara yol açtı. Bazı milletvekilleri ümitsizliğe kapılarak meclisin Kayseri’ye taşınmasını, düzenli ordunun kaldırılarak yeniden Kuva-yi Milliye birliklerine dönülmesini istiyordu.

Mustafa Kemal ümitsiz değildi. Ona göre düşman yenilebilirdi. Bunun için çabuk kararlar verilmesi ve verilen kararların derhal yerine getirilmesi gerekli idi. Bu nedenle meclisin yetkileriyle birlikte başkomutanlık yetkisinin kendisine verilmesini istedi. Meclis de bu isteği kabul etti (5 Ağustos 1921).

Mustafa Kemal ordunun eksiklerini gidermek için Tekalif-i Milliye emirlerini yayınladı. (8 Ağustos 1921). Buna rağmen ordunun eksiklikleri giderilemedi.

Nedeni :

Yunanistan’in, II.Inönü Savasi’nin yorgunlugu içinde olan Türk ordusunun toparlanmasina firsat vermeden saldiriya geçmesi.

Yunanistan’in, II.Inönü Savasi’nin yorgunlugu içinde olan Türk ordusunun toparlanmasina firsat vermeden saldiriya geçmesi.

Gelişimi:

Yunanistan Inönü’den Afyon’a kadar genis bir saha üzerinde saldiriya geçmistir.

M.Kemal, Ismet Pasa’ya, Sakarya Nehri’nin dogusuna çekilmesini söylemistir.

Afyon, Eskisehir ve Kütahya Yunanlar’in eline geçmistir.

Sonuçları :

TBMM’de bazi kisiler basarisizligin suçunu M.Kemal’e yüklemek istemistir.

M.Kemal basarili olabilmek için olaganüstü yetkiler istemistir.

Önemi:

Kurtulus Savasi’nda kaybedilen ilk ve tek savas Eskisehir-Kütahya Savasi’dir.

M.Kemal’e Baskomutanlik Yetkisinin Verilmesi :

TBMM, M.Kemal’e üç ay süreyle Baskomutanlik yetkisini veren kanunu kabul etmistir (5 Agustos 1921).

Böylece:

M.Kemal, yasama ve yürütme yetkisini dogrudan kullanmaya baslamistir.

M.Kemal, Istiklal Mahkemeleri’nin de kendisine baglanmasiyla yargi gücünü de kullanmistir.

Erzurum Kongresi’nde askerlik görevinden istifa eden M.Kemal, milli irade ile baskomutan olmustur.

20 Temmuz 1922’de Baskomutanlik Kanunu sinirsiz uzatilmis, M.Kemal’in cumhurbaskani seçilmesine kadar kanun, geçerliligini sürdürdü.

Tekâlif-i Milliye Emirleri (7-8 Agustos 1921)

Ordunun ihtiyacini karsilamak ve Sakarya Savasi’na hazirlanmak için M.Kemal, Tekalif-i Milliye Emirleri’ni yayinlanmistir.

1. Her ilçede bir tane Tekalif-i Milliye Komisyonu kurulacak.

2. Halk, elindeki silah ve cephaneyi 3 gün içinde orduya teslim edecek.

3. Her aile bir askeri giydirecek.

4. Yiyecek ve giyecek maddelerinin %40’ina el konacak ve bunlarin karsiligi daha sonra geri ödenecek.

5. Ticaret adamlarinin elindeki her türlü giyim esyasinin %40’ina el konacak ve bunlarin karsiligi daha sonra geri ödenecek.

6. Her türlü makineli aracin %40’ina el konacak.

7. Halkin elindeki binek hayvanlarinin ve tasit araçlarinin %20’sine el konacak.

8. Sahipsiz bütün mallara el konacak.

9. Tüm demirci, dökümcü, nalbant, terzi ve marangoz gibi is sahipleri ordunun emrinde çalisacak.

10. Halkin elindeki araçlar aylik 100 km . askeri ulasim yapacaklar.

Not : Çikacak problemleri gidermek için bes ayri yerde Istiklâl Mahkemeleri isleve sokulmustur.

Sakarya Meydan Savaşı (23 Agustos-12 Eylül 1921)

Yunanlılar Türk ordusunun hazırlanmasına fırsat vermemek için hemen taarruza geçtiler. Başlangıçta bazı başarılar kazandılar. Mustafa Kemal “Hattı (çizgi) müdafaa yoktur. Sathı(yüzey) müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk edilemez.” emrini verdi. Sonunda Yunanlılar yenildi.

Yunan ordusu Sakarya Nehri’ni geçmistir (22 Agustos 1921).

Türk ordusu savasin basinda geri çekilme taktigini uygulamistir.

Yunan ordusu Ankara’ya 50 km . (Polatli) yaklasmistir.

M.Kemal; “Hatt-i müdafaa yoktur, sath-i müdafaa vardir. O satih bütün bir vatandir”, demistir.

22 gün (gece ve gündüz) süren savas Türk ordusunun zaferi ile sonuçlanmistir (13 Eylül 1921).

Zaferin Önemi:

Türk ordusunun II.Viyana bozgunu ile baslayan gerileyisi sona ermistir.

Türk ordusu savunmadan taarruza geçti.

Yunanlar ordusu savunmaya çekilmistir.

Meclisin Kayseri’ye tasinma meselesi sona ermistir.

Yunan ordusu taarruz gücünü kaybetmis, elindeki topraklari korumaya çalismislardir.

Yunanlar Dogu Trakya’dan Istanbul’a dogru düsündükleri ilerleyisten vazgeçmislerdir.

M.Kemal’e TBMM tarafindan Gazilik ve Maresallik rütbesi verilmistir (19 Eylül 1921).

Türk ordusunun Kurtulus Savasi’nda en büyük kaybi bu savasta olmustur (3.288 kisi).

TBMM ve Kafkas Cumhuriyetleri arasinda Kars Antlasmasi imzalanmistir (13 Ekim 1921).

Fransizlar’ la Ankara Antlasmasi imzalanmistir (20 Ekim 1921).

Itilaf Devletleri TBMM’ye ateskes ve baris teklifinde bulunmustur.

Ingilizler’in Yunanistan’a verdigi destek sona ermistir.

Kars Antlasmaşı (13 Ekim 1921)

Rusya’nin gözetiminde Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan ile TBMM arasinda Kars Antlasmasi imzalanmistir. Antlasmaya göre:

Önemi:

Türk Devleti’nin dogu siniri kesinlik kazanmistir.

TBMM-Ukrayna Antlasmasi (2 Ocak 1922)

Moskova Antlasmasi’nin içerigini tekrarlayan bir antlasmadir.

BÜYÜK TAARRUZ (20 Agustos-18 Eylül 1922)

Sakarya Meydan Savaşı’ndan sonra başlayan taarruz hazırlıkları bir yıl sürdü. Sonunda hazırlıklarını tamamlayan Türk ordusu 26 Ağustos 1922’de taarruza geçti. Aslıhanlar ve Dumlupınar dolaylarında yapılan Başkomutanlık Meydan Savaşı’nda Yunan ordusunun büyük kısmı imha edildi. Türk ordusu 9 Eylülde İzmir’e girdi. 18 Eylülde tüm Anadolu Yunanlılardan temizlendi.

Taarruz Için Yapilan Hazirliklar :

Dogu ve Güney cepheleri Bati’ya kaydirilmistir.

Ordunun ihtiyaçlari toplanmistir.

Taarruz egitimi yapilmistir.

6 Mayis 1922’de M.Kemal’in Baskomutanlik görevi üç ay daha uzatilmistir. 20 Temmuz 1922’de ise M.Kemal’in Baskomutanlik görevi süresiz olarak uzatilmistir.

ve Büyük Taarruz

Yunanlar Eskisehir-Afyon çizgisinde savunma hatti olusturmuslardir.

Söke ve Kusadasi da Yunanlar tarafindan isgal edilmistir.

M.Kemal Temmuz 1922’de baris görüsmeleri ile sonuca ulasabilmek için Fethi Bey’i Avrupa’ya göndermis, ancak olumlu sonuç alinamamistir.

M.Kemal, 20 Agustos 1922’de Aksehir’de taarruz emrini vermistir.

Taarruzun Afyon yönünde olacagi belirlenmistir.

26 Agustos 1922’de taarruz baslamis, bir gün sonra Yunanlar geri çekilmeye baslamistir.

Aslihanlar bölgesinde Dumlupinar Meydan Savasi gerçeklesmistir (27 Agustos 1922).

Bizzat M.Kemal’in komutanlik ettigi Baskomutanlik Meydan Savasi yapilmistir (30 Agustos 1922).

M.Kemal orduya; “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!” emrini vermistir.

Yunan ordusu kaçmaya baslamislardir.

Türk ordusu 1922 yilinda;

6 Eylül’de Balikesir’e

8 Eylül’de Manisa’ya

9 Eylül’de Izmir’e

17 Eylül’de Bandirma’ya girmistir.

18 Eylül 1922’de Anadolu Yunan kuvvetlerinin isgalinden tamamen temizlenmistir.

Büyük Taarruz’un Sonuçlari:

Milli Mücadele’nin silahli mücadele kismi zaferle sonuçlanmistir.

Yunan isgali sona ermistir.

Itilaf Devletleri ateskes teklifinde bulunmustur.

Türk ordusu Çanakkale ve Izmir civarinda Ingiliz kuvvetleri ile karsi karsiya gelmistir.

Yurt içinde birlik ve beraberlik saglanmistir.

Önemi :

Malazgirt Savasi ile Anadolu’nun kapilari Türkler’e açilmistir,

Miryakefalon savasi ile Anadolu’nun, Türk yurdu oldugu belgelenmistir,

Baskomutanlik Meydan Savasi ile Anadolu’nun sonsuza dek Türk yurdu olarak kalacagi tüm dünyaya gösterilmistir.

Bu Yazıyı Paylaş! Google+!

Kategori: Eğitim - 146 viewsYorum Yazın

Selçuk Gönültaş

DMCA.com Protection Status