Minerallerin Kristal Yapısı – Minerallerin Formülleri

Minerallerin Kristal Yapısı

Her mineralin kristal yapısı, kendine has olup, sabittir. Minerallerin kristal yapılarını inceleyen ilme mineroloji denir. Mineroloji, on sekizinci yüzyıl ile on dokuzuncu yüzyılın ilk başlarında gelişmiştir. 1830 senesinde 32 sınıf kristal tespit edilmişti. Atom teorisinin gelişmesiyle kristallerin dışarıdan gözüken muntazam yapılarının esasen kristali meydana getiren atomların kristal içindeki dizilişiyle ilgili olduğu anlaşılmıştır. Bunu Alman bilim adamı Max Von Laue, X ışınları yardımıyle 1912’de ispat etmiştir. Her kristalin X ışınını kırma biçimi değişiktir.

Minerallerin Formülleri

Mineraller basit veya karmaşık formüllerle ifade edilirler. Tabiatta serbestçe bulunan altın minerali yalnız Au formülüyle ifade edildiği halde, kuartz SiO 2 magnezit MgCO 3 , barit BaSO 4 , lawsonit CaAl 2 Si 2 O 7 (OH) 2 .2H 2 O formülleriyle ifade edilir. Minerallere verilen isimler daima -it son ekiyle biter, kelimenin diğer kısmı kristalin rengi, şekli, yoğunluğuyla ilgili bilgiyi verir. Mesela albit mineralinde albus Latince beyaz manasına gelir. Albit minerali beyaz renklidir. Barit Latince de ağır manasına gelen barys kelimesinden türetilmiştir.

Minerallerin bileşimleri kimyasal analizlerle, yapıları ise X ışını analizleriyle anlaşılır. Tecrübeli mineralojistler mineral kristallerine bakarak bunun hangi mineral olduğunu anlayabilirler. Bugüne kadar tespit edilebilen mineral sayısı yaklaşık 2000 adettir. Mineralleri tanımak için kristal biçimi, kristallerin kırılış yönleri mühimdir. Mesela mika bir yönde rahatça kırılıp levhalara ayrılabildiği halde, diğer yönde kırılmaz. Halbuki kuartz belirli bir yönde kırılamaz. Mineralleri tanımanın bir yolu da her kristale ait rengi tanımaktır. Mesela bakır bileşimli mineraller yeşil ve mavi renklidir. Manganez silikat mineralleri pembe renklidir.

Minerallerin ışığı yansıtma özelliği de tanınmasında mühimdir. Havanın ışığı kırma indisi (indeksi) 1’dir. Mesela buzun, 1,310; kuartzın 1,55; elmasın 2,419’dur. Kırılma indisi (indeksi) büyüdükçe parlaklık artar. Parlaklık kristalin gösterişini arttırır.

Minerallerin tanınmasında bir özellik de sertliktir. Mineralojide minerallerin sertlik dereceleri tarif edilmiştir. Talk 1, kalsit 3, kuartz 7, elmas 10 sertlik derecelerine sahiptir. 2 sertlikteki minerale tırnak izi çıkabildiği halde, 3 sertlikteki mineral ancak çakı ile çizilebilir. 5 sertlikteki mineralin çizilmesi zordur. Mineraller ya maden işletmelerinde maden elde etmekte veya mineralin bulunuş şekliyle endüstride kullanılır. Mesela, kalkopritten (CuFeS 2 ) bakır; hematitten (Fe 2 O 3 ) demir; zirkondan (Zr Si O 4 ) zirkonyum elde edilir. Kristal olarak elde edilen minerallerden elmas, endüstride kesme işlerinde; kalsit, kireçtaşı olarak çimento yapımında; balçık, seramik ve çinicilikte; apatit (kalsiyum fosfat) gübre ve sülfürik asit üretiminde kullanılır.

Bu Yazıyı Paylaş! Google+!

Kategori: Eğitim - 16 viewsYorum Yazın

Selçuk Gönültaş

DMCA.com Protection Status