Osmanlı Baş defterdarları Kimlerdir?

Başdeftardar 14. yy ile 19. yy arasinda Osmanlı Devleti’nin en yüksek maliye görevlisi idi. Fatih’in kanunnamesine göre bașdefterdar padișahın malının vekili ve veziri-azam da nazırı idi. Devlet hazinesinin açılıp kapanması başdefterdar bulunmasıyla yapılırdı. “Başdefterdar” Divan-ı Hümayun üyesi idi. Başdefterdar 14. yy ile 19. yy dönemi protokolüne göre vezir ve kazasker rütbelerinden daha aşağıda ama Yeniçeri Ağası’nın üzerinde bulunmaktaydı. Ne zaman kurulduğu bilinmemektedir. Bazı kaynaklara göre ilk “başdefterdar” I. Murat saltanat döneminde 1359-1360 döneminde görevlendirilen Mihalliç Kadısı “Çelebi bin Mehmet” idi. I. Beyazıd döneminde (1389-1402) ise şair Zahiri “başdefterdar” olarak belgelere geçmiştir. 14.yy da başdefterdarlar ulema sınıfından kadılar ve müderrisler arasından seçilirdi. Sonları defterdarlık kendi iç eğitim sistemini de geliştirerek burada defterdar yetiştirmeye başladı. Bu eğitim sisteminin binası Topkapı Sarayındadır. Böylece defterdarlık bir hiyerarşik devlet görevi oldu ve defterdarlar hiyerarşisi içinde en üst defterdar seviyesi “başdefterdarlık” idi.

Eyaletlerde de defterdarlar bulunup bunlar mukataa adı verilen vergi birimleri ile maden ve tuzla türü işletmelerin elde ettiği gelirleri merkeze transfer etmek ve bunun muhasebesini yapmakla görevliydiler. Osmanlı devletinde 14. yy.da itibaren devlet merkezinde tek bir defterdar bulunmakta iken devlet arazisi büyüdükçe merkezi defterdar adedi 3’e kadar defterdar çıkmıştı. Ama yine tek bir “basdefterdar” bulunmuştur. Özellikle 17. yy’dan itibaren “Rumeli Deferdarı” veya “şıkk-ı evvel defterdarı” başdefterdar olarak en üst seviyeye geçmiştir. 1783’den itibaren Hazine-i Amire ile birlikte birkaç daha “hazine” kuruldu ve bunlar için de ayrı merkezıideftedar tayin edilmeye başlandı. Fakat tek Hazine-i Amire’nin tek “defter” tutucusu olarak tek bir merkezi devlet başdeftardarı bulunduğu kabul edilmiş idi.
II. Mahmut döneminde devlet memurları reformları yapılmakta iken devletin en yüksek maliye görevlisi olarak “Başdefterdar” ünvanı ortadan kaldırıldı. 28 Şubat 1838 tarihli bir ferman ile Hazine-i Amire ve Mansure Hazinesi birleştirilip Maliye Nazırlığı kuruldu ve bu nazırlıkta en yüksek maliye görevlisi “Maliye Nazırı” olarak isimlendirildi.

HÜKÜMDARLAR İTİBARİYLE BAŞDEFTERDARLAR LİSTESİ:

Sultan II. Mehmed:

Titrek Sinan Çelebi (1452-1459)
Hekim Yakup Pasa (1459)
Osman Çelebi (1461)
Fenarizade Ahmed Çelebi (1474-1479)
Nureddin Hamza ibni Ali Efendi (Leys Çelebi) (1479-1482) (1.kez)

Sultan II. Bayezid:

Feylezofzade Ahmed Çelebi (1482-1485)
Isa Fakih (1485-1486)
Nureddin Hamza Ibn-i Ali Efendi (Leys Çelebi) (1486-1492), (2. kez)
Cenderecizade/Çandarlı Şemseddin (1492-1495)
Nureddin Hamza Ibn-i Ali Efendi (Leys Çelebi) (1495-1499), (3.kez)
Ahmed Çelebi (1499-1501)
Hüseyin Çelebi (1501-1502)
Taci Bey (1502)
Nureddin Hamza Ibn-i Ali Efendi (Leys Çelebi) (1502-1504), (4. kez)
Cezerizade Koca Kasım Safı Çelebi (1504)
Hüsameddin Çelebi (1511)
Piri Mehmed Çelebi (1511)
I. Selim[değiştir]
Piri Mehmed Çelebi (1512-1520), Önceki sultan saltanatından devam
Şemsi Bey/Paşa (1514-1516)
İskender Çelebi (1516-1517)
Çömlekçizade Kemalettin Çelebi (1517-1518)
Hocazade Mehmed Çelebi (1518-1519)
Abdülkerimzade Abdülvahhab Hayali Çelebi (1519)
Cezerizade Koca Kasım Safı Çelebi/Paşa (1519), 2.kez
Ahmed Çelebi (1519-1520), 2. kez

Kanuni Sultan Süleyman:

Ahmed Çelebi (1520-1521), Önceki sultan saltanatından devam
Mehmed Çelebi (1521-1525)
Abdülselam Çelebi (1525)
İskender Çelebi (1525-Mart 1535 )
Mustafa Çelebi (1534-1536)
Ramazanzade Yeşilce Mehmed Çelebi (1536-1537)
Nazlı Mahmud Çelebi (1537-1542)
İbrahim Çelebi/Paşa (1542-1544)
Nazlı Mahmud Çelebi (1544-1546), (2.kez)
Sinan Çelebi Paşa (1546-1548)
Çivizade Abdullah/Abdi Çelebi (1548-1553)
Lütfi Bey/Çelebi (1553-1556)
Hasan Çelebi (1556-1557)
Muytab-zade Ahmed Çelebi (1557)
Eğri Abdizade Mehmed Bey/Çelebi (1557-1561)
Baba Nakkaşzade Derviş Çelebi (1561-1562)
Murad Çelebi (1562-1566)

II. Selim:

Murad Çelebi (1566), Önceki sultan saltanatından devam
Ebu’l-fazl Mehmed Çelebi (1566-1569)
Baba Nakkaş-zade Derviş Çelebi (1569-1573), (2. kez)
Lalei izar/Lalezarzade/Lalelizade Mehmed Çelebi (1573-1574)

III. Murad:

Kara Üveys Paşa (1574-1578)
Lale-i izar/Lalezar-zade/Laleli-zade Mehmed Çelebi (1578-1581), (2. kez)
Kara Üveys Paşa (1581-1582), (2. kez)
Okçu-zade Mehmed Paşa (1582)
Hacı İbrahim Efendi/Paşa (1582-1583)
Mahmud Efendi/Çelebi (1583-1585)
Hüsrev Bey (1585)
Burhaneddin Efendi/Paşa (1585-1586)
Kara Üveys Pasha/Hoca Paşa (1586-1587), (3. kez)
Ramazan Efendi/Paşa (1587)
Hacı İbrahim Efendi/Paşa (1587-1588)
Ramazan Efendi/Paşa (1588), (2. kez)
Mahmud Efendi/Çelebi (1588-1589), (2. kez)
Şerif/Seyyid/Emir Mehmed Efendi/Paşa (1589-1593)
Hacı İbrahim Efendi/Paşa (1593-1594)
Nuh Paşa (1594-1595)

III. Mehmed:

Baş-Hasan Efendi/Paşa (1595)
Şerif/Seyyid/Emir Mehmed Efendi/Paşa (1595), (2. kez)
Mezbeleturpu Mahmud Efendi/Paşa (1595-1596)
Hacı Ibrahim Pasha (1596)
Ali Çavuş/Efendi (1596-1597)
Tophaneli Mahmud Efendi/Paşa (1597)
Ali Çavuş/Efendi (1597)
Tophaneli Mahmud Efendi/Paşa (1597-1598), (2. kez)
Tezkirecizade Mahmud Paşa (1598-1599)
Burhaneddin Paşa (1599-1600)
Tophaneli Mahmud Efendi/Pasha (1600-1603), (3. kez)

I. Ahmed:

Tophaneli Mahmud Efendi/Paşa (1603), Önceki sultan saltanatından devam
Musa Çelebi-zade Mehmed Paşa (1603-1604)
Hafız Mahmud Efendi (1604-1605)
Tophaneli Mahmud Efendi/Paşa (1605-1606), (4. kez)
Etmekçi/Ekmekçi-zade Ahmed Paşa (1606-1613)
Lanka-zade Mustafa Efendi (1614-1615)
Abdülbaki/Baki Efendi/Paşa (1614-1615)
Lanka-zade Mustafa Efendi (1615-1616), (2. kez)
Rizeli Hasan Paşa (1617)

I. Mustafa 1. kez:

Rizeli Hasan Paşa (1618), Önceki sultan saltanatından devam
Yahnikapan Abdulkerim Efendi/Paşa (1618)

II. Osman:

Yahnikapan Abdulkerim Efendi/Paşa (1619), Önceki sultan saltanatından devam
Rizeli Hasan Paşa (1620-1621), (2. kez)
Abdulbaki/Baki Paşa (1621-1622), (2. kez)

I. Mustafa 2. kez:

Rizeli Hasan Pasha (1622-1624), (3. kez)

IV. Murad:

Abdulbaki/Baki Paşa (1624-1625), (3. kez)
Yahnikapan Abdulkerim Paşa (1625), (2. kez)
Ebubekir Efendi/Pasha (1625)
Ömer Paşa (1625-1626)
Ebubekir Paşa (1626-1629), (2. kez)
Softa Mustafa Paşa (1629-1632)
Hüseyin Efendi (1632)
Prevezeli Mustafa Paşa (1632-1633)
Mostarlı İbrahim Paşa (1633-1636)
Sofu Mehmed Paşa (1636-1639)
Defterdarzade İbrahim Paşa (1639)

Bu Yazıyı Paylaş! Google+!

Kategori: Eğitim - 437 viewsYorum Yazın

Selçuk Gönültaş

DMCA.com Protection Status