Çöl Hayvanları Hangileridir

Sponsorlu Bağlantılar

Çölde Yaşayan Canlılar Hangileridir

Hayvanlar bitkilere bağımlı olduğu için, çöllerde hayvan sayısı, doğal olarak öteki yerlerdekinden azdır. Çöl hayvanları çölden çöle ve kıtadan kıtaya değişiktir. Çöl memelileri arasında, sıcak, güneşli ovalarda ceylan ve antilobu, yeterli otlak ile daha çok suyun bulunduğu dağlarda da yelelikoyunu sayabiliriz. Alev alev yanan Büyük Sahra ve Arap çöllerinin tipik hayvanı, soyu tükenmeye yüz tutmuş olan ceylan (gazella dorcas) ile ak ceylandır (oryx laucoryx). Bu birkaç hayvan dışında çölün memeli hayvanları, başlıca özellikleri küçüklükleri ve kolaylıkla saklanmalarını sağlayan açık renkli postları olan hayvanlardır. Bunlar arasında, sayısı en çok olanlar kemiricilerdir. Etçiller ise, en çok bilineni çöl tilkisi olan birkaç türle temsil edilir. Suyun çok az bulunduğu bu alanlarda yaşayan birçok hayvan türünün ortak özelliği, suyu, besini oksitleme sürecinin bir yan ürünü olarak elde etmeleridir. Sözgelimi, çöl hayvanları 100 gr yağı oksitleyerek 107,1 gr su, 100 gr karbonhidratı oksitleyerek 50 gr su ve 100 gr proteini oksitleyerek 41,3 gr su elde edebilirler. Besinlerindeki az miktarda suyun yanma katılan bu su, ihtiyaçlarını karşılamaya yeterlidir. Etçiller suyu doğrudan doğruya avlarının kanından ve etinden elde ederler.

Col Hayvanları
Çöl hayvanlarının çoğunun yaşayabilmesini sağlayan etmenlerden biri de, gece dolaşmalarıdır. Geceleri hem nemlilik gündüze oranla daha yüksektir, hem de ısı daha düşüktür. Bu yüzden, geceleri terleme daha azdır. Gündüzleri, güneş çorak toprağı kavururken, hayvanlar toprağın altına girer, kayaların gölgesine gizlenir yada herhangi bir bitki topluluğunun altına sığınırlar.
Çöl memelilerinin birçok türünün arka bacakları normalden çok daha uzun, son derece güçlü ve sıçramaya uygundur. Bu duruma en çok kemiriciler arasında (Arap tavşanı ve sıçan gibi) rastlanır: Boyutlarından beklenmeyecek kadar uzun sıçramalarla dolaşır, böylece yiyecek bitkiler, böcekler yada daha büyük hayvanların yemeklerinin artıkları ararken büyük uzaklıkları aşarlar. Çöl kuşları da, hızla yer değiştirebilirler.
Ama genellikle, sürekli olarak çölde kalan türler, vahaların yakınından ayrılmazlar. Vahalar bunların uygun bir çevre ve düzenli besin böcekler, sürüngenler, küçük memeli hayvanlar bulabilecekleri tek yerdir. Yaşamaya elverişsiz çöl iklimine kendilerine özgü uyma biçimleri yönünden en ilgi çekici omurgalılar, yılanlarla kertenkelelerdir. Bu sürüngenler soğuk kanlı, yani beden ısılarını düzenleyemeyen hayvanlardır; beden ısıları çevrenin ısısıyla birlikte değişir. Isıya karşı öylesine duyarlıdırlar ki, 39°C’ı aşan sıcaklıklar kısa sürede ölmelerine yol açar. Oysa yazın, çöldeki ısı derecesi güneşte 65 -70°C’ı bulur, gölgede ise 40°C’ı aşar. 15°C’ın altındaki ısılarda, çöl yılanları uyuşuk olur ve kolayca avlanırlar. Isı düzenleme sistemleri, dış ısıya az çok uyan bir derinlikte, bir kum tabakasının altına saklanmaktan oluşur. Yalnızca, boynuzsu çıkıntılarla örtülü gözleri açıkta kalır. Bu durumda avlarını bekler, şimşek hızıyla yakalar ve ağızlarında kurbanlarıyla hızla, saklanma yerlerine yada inlerine dönerler. Orada gövdeleri çeperlere değerek durup, güneşte kaldıkları kısa süre içinde biriken fazla ısıyı dışarı verirler. Normal beden ısılarına kavuşunca avlarını yutar ve bir kez daha kumun altına saklanmak üzere, yüzeye dönerler.
Çölde, omurgalılar dışında, hemen hemen tümü böcek yada örümceğimsilerden olan çok sayıda omurgasız hayvan yaşar. Örümceğimsilerin büyük bölümünü akrepler ve örümcekler oluştururken, böceklerin hemen tümü, kınkanatlılardır. Bunların en değişik iklim koşullarına uyma yetenekleri sınırsızdır denilebilir. Sözgelimi çöl peygamber devesi gibi bazı türler, 51°C’a kadar sıcaklıklara dayanabilirler.
Vahalardaki hem omurgalı, hem omurgasız öteki hayvanların, varlıklarını sürdürmek için zengin su kaynaklarına ihtiyaçları vardır. Çölün birbirine uzak vahalarındaki bugünkü dağılımları, bir zamanlar buralarda yaygın bir su sistemi, ve farklı iklim koşulları bulunduğunun belirtisidir. Bu hayvanlar, sürüngenler (timsah gibi), hem karada hem suda yaşayan hayvanlar (su kurbağası gibi), balıklar ve böceklerdir. Bugün bu yaratıkların sayısı iyice azalmıştır ve dünya çöllerinden suyun çekilmesi nedeniyle, bir gün gelip tümü ölecektir.

Çöl Kekliği 

Sahara ve Kalahari Çöllerinde yaşayan çöl keklikleri, yiyeceklerini kumlardaki tohumları ve filizleri tarayarak elde ederler. Kahverengi, siyah, sarı, gri ve beyaz renklerdeki tüyleri, çöl kekliklerinin kolaylıkla kamufle olmalarını sağlar. Oldukça güçlü kuşlar olan çöl keklikleri, çöl koşullarında günlük su ihtiyaçlarını karşılayacak suya ulaşmak için günde 121 km uçabilirler. Tüm su ihtiyaçlarını hiç ara vermeden su içerek karşılayabilirler. Bunun yanı sıra geri dönerken, göğüs tüylerini ıslatarak çöl koşullarında kalan yavrularına da su taşırlar.

Altın Renkli Köstebek 

Altın renkli köstebekler, kum tepelerinde yaşamalarına rağmen çok nadir olarak görülürler. Yalnızca bazı geceler termit avlamak için dışarı çıkarak kendilerini tehlikeye atarlar.

Onsekiz ayrı türü bulunan altın renkli köstebeklerin hepsi Güney Afrika’da yaşamaktadır. Çöllerdeki kumluk ovalardan dağlık bölgelere kadar, çukur kazarak yuva yapabildikleri her yerde yaşarlar.

Bu köstebek türünün kumlarla uyumlu olan ve saklanmalarını kolaylaştıran altın sarısı ve gri tonlarında parlak tüyleri vardır. Yeraltında devam ettirdiği yaşamı nedeniyle görmeye ihtiyacı olmayan altın renkli köstebeklerin gözleri de bu nedenle tüylerle kaplıdır. Aynı zamanda görünürde kulakları da olmayan bu canlılar, buna rağmen çok hassas bir duyma yeteneğine sahiptirler. Kumda bulunan böcek ve kertenkelelerin çıkardığı sesleri dinler ve güçlü ayaklarıyla avlarını yakalarlar.

Altın renkli köstebeklerin karşılaştıkları en büyük zorluklardan biri ise kayan kumlardır. Fakat güçlü ve sert burunları sayesinde kayan kumları yararak, kumun içinde adeta yüzerler.

Deve

Develeri “özel birer canlı” yapan özellikleri, en ağır şartlardan bile etkilenmeyen vücut yapılarıdır. Sırtlarında yüzlerce kg ağırlık taşıyarak, açlık ve susuzluğa dayanıp günlerce yol katedebilirler.

Develerin bütün vücudunu kaplayan sık tüyler, çölün yakıcı güneşinin derilerine ulaşmasına engel olur. Bu tüyler, aynı zamanda soğukta da hayvanın vücudunun ısınmasını sağlar.

70oC’lik sıcaklıktan etkilenmeyen çöl develerinin gözlerinde iki kat kirpik bulunur. Kirpikler, kapan gibi içiçe geçerek, gözü şiddetli kum fırtınalarına karşı tam bir korumaya alır. Bunun yanında, develer burun deliklerini de kum girmesini engellemek için kapatabilirler.

Hayvanların çoğu, böbreklerinde biriken üre kana karıştığı anda zehirlenerek ölür. Oysa develer, vücutlarında oluşan üreyi defalarca karaciğerlerinden geçirerek, sudan ve besinlerden maksimum derecede istifade edebilmektedirler.

Develerin kan ve hücre yapısı da, çöl şartlarında uzun süre susuz yaşayabilmelerini sağlayabilecek şekildedir. Bu canlıların vücutlarındaki hücre duvarları, hücrelerinin fazla su kaybetmesini engelleyecek bir yapıdadır. Kan yapısı ise, devenin vücudunda su minimuma indiğinde bile kan akışında bir ağırlaşmaya olanak vermeyecek biçimdedir. Ayrıca kanında, susuzluğa dayanıklılığı arttıran albümin enzimi, diğer canlılardan daha fazla miktarda bulunmaktadır.

Develerin bu koşullarda yaşayabilmelerine yardımcı olan bir başka destekleyicileri de hörgüçleridir. Hörgüçlerde vücut ağırlığının beşte biri kadar yağ depo edilmiştir. Devenin vücudunda yağın tek bir noktada toplanması, vücudun -yağa bağlı olarak- her yerinden yoğun oranda su atılmasını engeller. Bu da devenin suyu minimum oranda kullanmasını sağlar.

Bir hörgüçlü deve, normalde günde 30-50 kg besin alabilirken, zor şartlarda günde sadece 2 kg kuru otla bir ay boyunca yaşayabilmektedir. Devenin ağız ve dudak yapısı, bir ayakkabı köselesini delecek kadar sivri dikenleri bile rahatlıkla yiyebileceği şekildedir. Dört yüzlü midesi ve sindirim sistemi ise herşeyi öğütebilecek kadar güçlüdür. Öyle ki deve, normalde yiyecek sınıfına girmeyen kauçuk gibi maddelerden bile istifade edebilir.

Fennec Tilkisi

Çölde yaşayan canlılardan biri olan krem renkli fennec tilkileri, Afrika ve Arabistan’ın kumlu çöllerinde yaşarlar. Tilki ailesinin en küçük bireyleri olan bu canlılar, çok büyük kulaklara sahiptirler. Bu büyük kulaklar sadece avlarının yerini tespit etmeye yaramakla kalmaz, aynı zamanda vücut sıcaklığının dışarı atılmasını sağlayan birer soğutucu işlevi görür.

Fennec tilkileri, böcek, kertenkele ve küçük kemirgenleri avlamak için gece olmasını beklerler. Çöl sıcaklarının hakim olduğu gündüz saatleri boyunca da kumda kazdıkları çukurlarda saklanırlar.

Kızıl kahve tonlarında kürkleri ve gür siyah tüylü kuyrukları olan Fennec tilkilerinin pençeleri de zorlu çöl koşullarında yaşamaları için en uygun şekilde yaratılmıştır. Pençelerinde bulunan tüylü taban sayesinde, kumda koşarken çok daha kolay tutunabilirler.

Addax Antilopları

Bir tür antilop olan Addaxlar, Sahara Çölü’nde yaşamaktadırlar. Soluk kum rengindeki bu hayvanlar, hızlı koşamamalarına rağmen, sağlam ve güçlü tırnakları sayesinde kumda kolaylıkla hareket edebilirler.

Addaxların çöl koşullarına uyumunu sağlayan önemli özelliklerinden biri de, devekuşları gibi su içmemeleri dir. Suya olan ihtiyaçlarını, yedikleri çöl otlarından karşılarlar. Bu canlılar, çöl ortamında uzak mesafelerdeki besinleri bulma konusunda mucizevi bir yeteneğe sahiptirler. Ayrıca yalnızca geceleri yemek yemeleri de oldukça dikkat çekicidir. Çünkü Addaxlar, çöl bitkilerinin geceleri havadaki nemi topladıklarını adeta bilirmişcesine, bu bitkileri geceleri yemeyi tercih etmektedirler. Elbette Addaxların böyle bir davranışta bulunmaları, Yüce Rabbimiz’in bu canlılara ilham ettiği bir davranıştır.

Darkling Böcekleri

Bu böcek türü, deniz kenarında yer alan Namib Çölü’nde yaşamaktadır.. Darkling böcekleri de su elde etmek için öncelikle kum tepelerinin en yüksek noktasına çıkar, orada vücutlarının arka kısmını havaya kaldırarak kabuklarının üzerinde çiğ tanelerinin birikmesini sağlarlar..

Kabuklarının üzerinde su kaybetmelerini engelleyen özel bir su geçirmez katman bulunan bu böcekler, aynı zamanda uzun bacaklara sahiptirler. Bu uzun bacakları sayesinde gövdelerinin kızgın kumlara değmesini engellemiş olurlar. Ayrıca çölün en kızgın kısımlarında soluk bir renge bürünerek, yakıcı güneş ışınlarının etkisini azaltırlar.

Devekuşu

Sonsuz ilim sahibi Rabbimiz’in çöl koşullarına uyumlu olarak yarattığı bir diğer canlı türü olan devekuşu, dünyadaki en iri kuş cinsidir. Boyları 2,75 m.’ye kadar ulaşabilmektedir. Uçamamalarına rağmen çok güçlü olan bacakları sayesinde hızları saatte 65 km/s.’yi bulur. Tehlike anında ise hızları 90 km/s.’ye kadar çıkabilmektedir.

Devekuşları, çölün oldukça zorlu olan koşullarına – özellikle kuraklığa- kolayca uyum sağlayabilirler. Su gereksinimlerini yedikleri yiyeceklerden kendileri karşılarlar. Bu nedenle ayrıca su içmeye ihtiyaç duymazlar. Bu da çölün kurak ikliminde onlara oldukça büyük bir kolaylık sağlamaktadır.

56oC sıcaklığa kadar dayanabilen devekuşlarının gagalarının uzunluğu 13 cm’yi bulabilmektedir. Hem ot hem et yiyebilen devekuşları, aynı zamanda bazı omurgasız hayvanları da yiyebilirler. Ağızlarında ise hiç dişleri yoktur..

Çok iyi bir görme açısına ve uzun bir boya sahip olmaları sayesinde, çevreyi tarayarak en küçük bir tehlikeyi bile görürler. Gözlerinin sahip olduğu keskin görüş, 1500-1600 metre uzaklıktaki bir kesme şeker tanesini bile rahatlıkla görmelerini sağlar. Bununla birlikte, devekuşlarının gözleri, çöl ortamında meydana gelen kum fırtınalarından iki adet göz kapağı ile korunmaktadır. Bu korumanın yanı sıra gözlerini hem kumdan koruyan, hem de her yeri görmesini sağlayan ve içerden dışarıya hareket eden, kompleks bir göz kırpma zarları vardır.

Oryx Antilopları

Addaxlar gibi bir tür antilop olan Oryxler, Afrika’da yaşamaktadırlar. Bu canlılar, bir metreden daha fazla bir uzunluğa sahip olabilen etkileyici boynuzları sayesinde kendilerini korurlar.

Oryx sürüleri, çöl fırtınalarından sonra çıkan taze yeşil otlardan bulabilmek için oldukça uzun mesafeler katedebilirler. Ayrıca sahip oldukları beyaz renk, güneş ışınlarını yansıtarak onların güneşin yakıcı sıcaklığından korunmalarını sağlar. Ayrıca Yüce Rabbimiz’in verdiği üstün bir özelliğe sahip olan Oryxler, 56oC’ye çıkabilen vücut sıcaklıkları sayesinde aşırı sıcak ve kuraklıkla mücadele edebilirler. Zirvelerin arasında uzanan yamaçlar ve vadiye benzeyen kanallar balmumu benzeri bir malzemeyle kaplılar Yapışan su miktarının artmasıyla birlikte ağırlığı da artan su damlacığı yamaçlara doğru kaymaya başlıyor Ancak tüm bu zor koşullara rağmen, çölde yaşamını sürdüren pek çok canlı bulunmaktadır Öyle ki, çöllerde gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkının 50oC’yi bulduğu zamanlar görülmektedir Yeryüzündeki bütün canlıları bulundukları ortama en uygun vücut sistemleriyle birlikte yaratan Yüce Rabbimiz, çöllerde yaşayan canlıları da bu ortamdaki zorlu koşullara uygun olarak yaratmıştır Ayrıca bacaklarının üzerinde, onları gündüzleri çölün yakıcı sıcağından, geceleri de dondurucu soğuklardan koruyan tüyleri vardır Namib Çölü’nde yaşayan tüm canlıların su kaynağı, okyanus üzerinden gelen sis bulutudur Daha sonra ağızlarına doğru süzülen bu suyu içerek su ihtiyaçlarını gidermiş olurlar Dişleri olmadığı için sindirimlerini günde yaklaşık olarak 1,5 kg taş yiyerek kolaylaştırmaya çalışırlar.


Bu Yazıyı Paylaş! Google+!

Selçuk Gönültaş

DMCA.com Protection Status