Rıfat Ilgaz Kimdir? Hayatı, Eserleri, Biyografisi

Sponsorlu Bağlantılar

Türk edebiyatının büyük bir öneme sahip olan Rıfat Ilgaz özellikle hababam sınıfı yazılarıyla ve bunlardan ”hababam sınıfı uyanıyor” ile tanınmış birisidir.

Hayatı

1911 yılında Kastamonu’nun Cide ilçesinde doğdu. Yedi kardeşin sonuncusu olan Ilgaz’ın doğum tarihi kesin olarak belli değildi. Nüfusa göre 7 Mayıs 1911 olan doğum tarihi, annesinin söylemesiyle “derin kar”dadır. Bu da, Ilgaz’ın demesiyle, 1910’un Şubat’ına rastlamaktadır. Ortaokuldayken liseye devam edip üniversite okumak istemesine ve öğretmenlerinin bu konuda onu desteklemesine rağmen babasının vefatı nedeniyle Kastamonu Muallim Mektebi’ne (öğretmen okulu) girdi. Mezun olduktan sonra Gerede ve Akçakoca’da ilkokul öğretmenliği yaptı. Bolu’daki öğretmenliği sırasında ilk eşi Nuriye Hanım’la tanışıp evlendi (1931). 1932’de kızı Gönül doğdu. Daha sonra Gümüşova’ya başöğretmen olarak atandı. 1933 yılında askere alındıktan sonra ilk eşinden boşandı. 1936’da Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Edebiyat bölümüne girdi ve 1938’de mezun oldu. İkinci eşi Rikkat Hanımla enstitüde tanıştı ve 1939’da evlendi. Bu evlilikten oğlu Aydın ve kızı Yıldız doğdu. Mezuniyetinden sonra Adapazarı’na atanan Ilgaz, vereme yakalandığı için öğretmenlik yapamadan buradan ayrıldı ve İstanbul Yakacık Sanatoryumuna yattı.

rifat-ilgaz-kimdir-hayati-eserleri-biyografisi

Kendi tayininden bir süre sonra eşi de İstanbul’a atandı. İstanbul’dayken hem Karagümrük Ortaokulu’nda Türkçe öğretmenliği yapıyor hem de fakülte de felsefe okuyordu. II. Dünya Savaşı’na denk gelen bu dönemler daha sonra edebiyatında da oldukça etkili oldu. Örneğin savaş Karartma Geceleri romanının arka planında yoğun olarak hissedilmektedir. 1943 yılında Karagümrük Ortaokulunda bir öğretmenle kavga ettiği için Nişantaşı’na sürüldü. Aynı yıl ağabeyinin de bulunduğu Tosya’da deprem olunca oraya gitti ve daha sonra izlenimlerini gazete de yazdı. Ayrıca bir de bu deneyimi yansıtan Tosya Zelzelesi şiirini yazdı.

1944’ün Ocak ayında yayınladığı Sınıf kitabıyla adliyeler ve hapishaneyle tanışmış oldu. Bir süre saklanan Ilgaz, 24 Mayıs 1944’te Birinci Şubeye teslim oldu. 6 aya çarptırılan yazar, hapishaneden çıktığında hem öğrenciliğini hem de öğretmenliğini kaybetmişti. Sağlığı da oldukça bozulan Ilgaz, Heybeliada Sanatoryumuna yattı. 1946 yılında öğretmenliğe kısa bir süreliğine dönse de, sonunda 1947’de temelli olarak bu şansı kaybetti. Bununla birlikte sanatoryuma yatabilme hakkını da kaybetmiş oluyordu. Eşi Rikkat Hanım’dan 1949 yılında ayrıldı. Bu ayrılığı yazar şu şekilde açıklıyordu.
“     …Rikkat Hanım’dan 1949 yılında ayrıldım. Benim yüzümden işinden olmaması ve çocuklarımızın zarar görmemesi için anlaşarak ayrıldık. Öğretmenlikten çıkarılmıştım, iki de bir kovuşturmaya uğruyordum. Adım komüniste çıkmıştı. İzleniyordum. Yerim yurdum, ne olacağım belli değildi. Üstelik, verem gibi bulaşıcı bir hastalığım vardı. Bütün bunların eşime de zarar vereceğini, bir gün onun da işinden atılabileceğini düşünüyor, çocuklarım için de kaygılanıyordum. Ayrılmamız bundan oldu.     ”

Bu yanıt bir bakıma dönemin hayat şartlarının yıpratıcılığının da altını çizmektedir. Bu süreçte hayatı dergi ve gazetecilik ile şiir yazarak geçiyordu. 1953 yılında Devam kitabı da toplatıldı ve yazar hakkında soruşturma açıldı. 27 Mayıs’tan hemen önce gönderilmesi planlanan sürgünden 27 Mayıs 1960 askeri müdahelesiyle kurtuldu. 1966’da Ilgaz’ın oyunlaştırdığı Hababam Sınıfı romanı Ulvi Uraz Tiyatro Topluluğu tarafından sahnelendi. Aynı oyun 1969 yılında İstanbul Tiyatrosu’nda sahneye kondu. Aynı yıl Çatal Matal oyunu da Ankara Sanat Tiyatrosu’nda sahnelendi.

1970 yılında yazar Afet Hanım’la evlendi ve 1971’de kızları Defne doğdu. Aynı yıl Basın Şeref Kartı aldı. Bu yıl ayrıca Sınıf Yayınları’nı kuran yazar kendi kitaplarını yayınlamaya başladı. İlk denendiğinde sansüre takılan Hababam Sınıfı, Umur Bugay’ın senaryosuyla sansürden geçti ve Ertem Eğilmez’in yönetmenliğinde çekildi. Fakat yazar bu durumdan hoşnut değildi, çünkü sansürden geçmeyi başaran senaryo eserin bütün toplumsal eleştirilerinden arıtılmış ve sadece eğlencelik bir komedi haline getirilmişti.
“     Onlar, Hababam Sınıfı’nın özüne saygı gösterilerek çevrilmiş filmler değildi. İçeriği bakımından, tezi bakımından aykırı. Ben eğitimi eleştiririm. Kopyacılığı, ezberciliği… Senaryoyu yazanlar öğrenci velilerine başlıyorlar çıkışmaya. […] Hemen dava açtım.     ”

Semih Poroy’un çizgisiyle tutuklanışı
Belgeselden alınan ekran görüntüsü
Filmin başarısından sonra 6 film daha yapıldı. 1974’te emekli olan Ilgaz, Cide’ye yerleşti. Zaten bir süredir eşinden ayrı yaşamaktaydı.12 Eylül (1980) döneminde Cide’de bulunan Rıfat Ilgaz sürekli tehdit ya da rahatsız ediliyordu. Örneğin, bir gün oturduğu evin karşısındaki binaya Rıfat Ilgaz evden atılmadığı takdirde evin taranacağına dair not asılır.
28 Mayıs 1981 gecesi Rıfat Ilgaz Yıldız Karayel romanını yazmaktayken gözaltına alındı.[7] Gözleri bağlanarak ve zincirlenerek merkeze kadar yürütülen yazar, Kastamonu, Et Balık Kurumu mezbahasından bozma hapishaneye kondu.[8] Doktor muayenesi isteyerek hastalığını kanıtlayınca jandarma tarafından Ballıdağ Sanatoryumuna yatırıldı. Gözaltına alınmasının belirli bir nedeni zaten bulunmamaktaydı ve genel sorgudan sonra serbest bırakıldı. Oğlu Aydın Ilgaz ile yaşamak üzere İstanbul’a döndü.
Öncelikli olarak şiir ve öykü olmak üzere yazmaya devam etti. Adına etkinlikler ve festivaller düzenlendi. Fikri Sağlar’ın Kültür Bakanlığı döneminde devlet tarafından bir çeşit itibar iadesi olacak şekilde Kültür Bakanlığı plaketi verildi.
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine oldukça üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993’te evinde vefat etti ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.

Eserleri

Şiir kitapları

  •     Yarenlik (1943): 1946’da ikinci basımı yapıldı.
  •     Sınıf (1944): Kovuşturmaya uğradı. 6 ay hapis yattı.
  •     Yaşadıkça (1947): Toplatıldı.
  •     Devam (1953): Toplatıldı.
  •     Üsküdarda Sabah Oldu (1954)
  •     Soluk Soluğa (1962): Yeni şiir çok azdır, genellikle derleme.
  •     Karakılçık (1969)
  •     Uzak Değil (1971)
  •     Güvercinim Uyur mu (1974)
  •     Kulağımız Kirişte (1983)
  •     Ocak Katırı Alagöz (1987)
  •     Çocuk Bahçesi (1995): Çocuklar için şiirler
  •     Bütün Şiirleri (1983): 9 cilt olarak
  •     Bütün Şiirleri: 1927-1991 (2004)

Romanları

Hababam Sınıfı (1957): Önce dizi hikâye olarak Dolmuş dergisinde yayınlandı. Sonradan roman olarak toplandı. Film uyarlamalarına esin kaynağı oldu. Ayrıca tiyatroda da sahnelendi.

  •     Pijamalılar (Bizim Koğuş) (1959): Önce Bizim Koğuş adıyla yayınlandı. Daha sonra 1973’te Pijamalılar olarak çıktı.
  •     Karadenizin Kıyıcığında (1969)
  •     Halime Kaptan (1972)
  •     Meşrutiyet Kırathanesi(1974)
  •     Karartma Geceleri (1974): Yusuf Kurçenli tarafından filmi çekildi. Başrolünü Tarık Akan oynadı.
  •     Sarı Yazma (1976)
  •     Yıldız Karayel (1981)
  •     Apartıman Çocukları (1984)
  •     Hoca Nasrettin ve Çömezleri (1984)
  •     Hababam Sınıfı İcraatın İçinde (1987)

Anı kitapları

Yokuş Yukarı (1982)
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra (1986)
Dördüncü Bölük (1992): Damian Croft tarafından İngilizce’ye çevrildi, Milet Publishing tarafından yayınlandı.

Öykü kitapları

  •     Radarın Anahtarı (1957)
  •     Don Kişot İstanbul’da (1957)
  •     Kesmeli Bunları (1962)
  •     Nerde O Eski Usturalar (1962)
  •     Saksağanın Kuyruğu (1962)
  •     Şevket Ustanın Kedisi (1965)
  •     Garibin Horozu (1969)
  •     Altın Ekicisi (1972)
  •     Palavra (1972): Önceden Don Kişot İstanbul’da adıyla yayınlandı.
  •     Tuh Sana (1972)
  •     Çatal Matal Kaç Çatal (1972)
  •     Bunadı Bu Adam (1972)
  •     Keş (1972)
  •     Al Atını (1972)
  •     Hababam Sınıfı Uyanıyor (1972)
  •     Hababam Sınıfı Baskında (1972)
  •     Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı (1972)
  •     Rüşvetin Alamancası (1982)
  •     Sosyal Kadınlar Partisi (1983)
  •     Çalış Osman Çiftlik Senin (1983)
  •     Şeker Kutusu (1990)

Çocuk edebiyatı

  •     Bacaksız Kamyon Sürücüsü
  •     Bacaksız Okulda
  •     Bacaksız Paralı Atlet
  •     Bacaksız Tatil Köyünde
  •     Bacaksız Sigara Kaçakcısı
  •     Öksüz Civciv
  •     Küçük Cekmece Okyanusu
  •     Cankurtaran Yılmaz
  •     Kumdan Betona
  •     Çocuk Bahçesi(Şiir)

Almanca sözlu Kitap

  •     Der Dreikäsehoch und die Riesenmelone. Edition Orient, Berlin 2006; ISBN 978-3-922825-68-5
  •     Der Dreikäsehoch auf der Polizeiwache. Edition Orient, Berlin 2007; ISBN 978-3-922825-70-8
  •     Der Dreikäsehoch in der Schule. Edition Orient, Berlin 2008; ISBN 978-3-922825-72-2

Tiyatro Oyunları

  •     Hababam Sınıfı Ulvi Uraz Tiyatrosu tarafından sahnelendi 1965
  •     Hababam Sınıfı Uyanıyor: Filmi çekildi.
  •     Hababam Sınıfı Uyanıyor: Filmi çekildi.
  •     Hababam Sınıfı Baskında
  •     Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı: Filmi çekildi.
  •     Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı: Filmi çekildi.

Türk Çocukları Türk Çocukları: Çatalzeytin Festivalinde öğrenciler tarafından sahnelendi.
Çatal Matal Kaç Çatal (1972): Daha sonra Uzun Eşek Oyunu olarak yeniden yazıldı. Çatal Matal 1972’de Ordu Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu tarafından, Uzun Eşek ise Cide’de sahnelendi.
Abbas Yola Giden: 1993’de Kartal Rıfat Ilgaz Sahnesi Oyuncuları tarafından sahnelendi.

Ödülleri

  •     1982 Yıldız Karayel ile Madaralı Roman Ödülü
  •     1982 Yıldız Karayel ile Orhan Kemal Roman Armağanı
  •     1987 Ocak Katırı Alagöz ile Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
  •     1993 Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü.


Bu Yazıyı Paylaş! Google+!

Kategori: Kültür & Sanat - 12 viewsYorum Yazın

Selçuk Gönültaş

DMCA.com Protection Status